حضانت طفل پس از فوت پدر و مادر

حضانت طفل بعد از فوت پدر و مادر در فقه

هرگاه پدر و مادر مرده یا فاقد شرایط لازم برای نگهداری طفل باشند، حضانت به عهده چه کسی خواهد بود؟ حتما می دانید که قوانین ما غالبا از فقه اقتباس شده است . در فقه امامیه اختلاف نظر در این مساله زیاد است و دو نظر زیر بیشتر در میان فقها پذیرفته شده است:

  • در صورت فقدان پدر و مادر، حضانت با جد پدری ( پدربزرگ طرف پدر) است زیرا او به منزله پدر است و به علاوه ولی قهری است پس باید در حضانت بر سایر خویشان مقدم شود.
  • در صورت فقدان پدر و مادر حضانت به خویشان نسبی با رعایت ترتیب ارث (الاقرب فالاقرب) ، (کسی که به طفل نزدیک تر باشد ) واگذار می شود و هرگاه در یک طبقه و درجه خویشان متعددی وجود داشته باشند، یکی از آنان، از طریق قرعه، برای نگهداری طفل تعیین خواهد شد.

هرگاه طفل قوم و خویشی که بتوان حضانت را به او واگذار کرد نداشته باشد، بنابر آنچه فقهای امامیه گفته اند، حاکم (قاضی دادگاه صالح ) باید شخصی را برای حضانت منصوب کند؛ در آخرین مرحله نگاهداری طفل واجب کفایی است، یعنی بر هر مسلمانی واجب است که از او نگاهداری نماید و اگر یکی این وظیفه را انجام دهد تکلیف از گردن دیگران ساقط خواهد شد.

بررسی موضوع در حقوقی مدنی

در حقوق جدید ایران، وضع حضانت طفل بعد از پدر و مادر روشن نشده است، لیکن از پاره ای مواد مندرج در قانون مدنی و قانون امور حسبی و با توجه به اصول کلی حقوقی می توان راه حلهایی به شرح زیر به دست داد:

پس از پدر و مادر حضانت با جد پدری ( پدربزرگ طرف پدر) طفل است، زیرا حقوق ایران او را ولی قهری و نماینده ی قانونی طفل قرارداده و اداره ی امور کودک را به او محول کرده است (مواد ۱۱۸۱ و ۱۸۳ ق.م.)، پس باید در حضانت بر دیگران مقدم شود. از ماده ی ۱۱۸۸ قانون مدنی نیز بر می آید که جد پدری نسبت به حضانت مولی علیه خود دارای حق و تکلیف است.

در صورت فقدان جد پدری باید حضانت را به وصی منصوب از طرف پدر یا جد پدری، در صورتی که چنین اختیاری به او داده شده باشد، در واقع ماده ی ۱۱۸۸ به این نکته تصریح کرده است. این ماده می گوید: «هر یک از پدر و جد پدری بعد از وفات دیگری می تواند برای اولاد خود که تحت ولایت او می باشند وصی معین کند تا بعد از فوت خود در نگهداری و تربیت آنها مواظبت کرده و اموال آنها را اداره نماید».

اختیار جد پدری و وصی منصوب از طرف ولی قهری در امر حضانت از ماده ی ۷۳ قانون امور حسبی نیز قابل استنباط است.

هرگاه طفل نه پدر و مادر داشته باشد نه جد پدری و نه وصی منصوب، حضانت او با کیست؟

در حقوق امروز مبنا و مجوزی برای اینکه بتوان اقربای طفل را به ترتیب ارث به حضانت ملزم کرد وجود ندارد. لیکن به موجب ماده ی ۱۲۳۵ قانون مدنی «مواظبت شخص مولّی علیه و نمایندگی او در کلیه ی امور مربوط به اموال و حقوق مالی او با قیم است». از کلمات «مواظبت شخص» که در این ماده به کار رفته بر می آید که قیم علاوه بر اداره ی اموال عهده دار حضانت نیز هست، مگر اینکه مادر زنده بوده و صلاحیت نگاهداری طفل را داشته باشد، یا این امر به موجب تصمیم دادگاه به شخص دیگری محول شود که این شخص قیم بر حضانت به شمار خواهد آمد.

به طور کلی در هر یک از موارد مذکور دادگاه برابر قانون حمایت خانواده می تواند با رعایت مصلحت طفل حضانت را به شخص دیگری واگذار نماید.

2 پاسخ
  1. مرجان
    مرجان گفته:

    سلام ..
    من یه خانم ۳۷ ساله هستم
    دخترم رو باردار بودم که همسرم فوت کرد و طبق قانون و البته به خواست و دلخواه خانواده همسرم حضانت دخترم با خودم هست و البته خانواده ام تو این امر خیلی به من کمک میکنند به طوری که دخترم به خاله هاش بیشتر از من وابسته است .. و کلا با خانواده همسرم غریبی میکنه .. نگرانی ام اینه که اگه من نباشم خانواده خودم میتونند دخترم رو نگه دارند .. دخترم یک ساله است .. میدونم که قانون حضانت رو به جد پدری میده اما خانواده همسر من موقعیت خوبی برای نگهداری بچه ندارند ... پدر همسرم بیکاره و منزلشون صباشهرشهریاره ... و دخترم با خانواده خودم اخت گرفته ..

    پاسخ
    • وکیل محمد مسعودی
      وکیل محمد مسعودی گفته:

      با سلام
      همانطور که فرمایش کردید حضانت با جد پدری است اما با توافق و صحبت با مرجع قضایی ممکن است حضانت طفل به خانواده شما سپرده شود.
      به هر صورت انشالله که سالهای سال سایه شما بر سر فرزندتان مستدام باشد.

      پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *